Menu

| English | فارسی |


                                                           

                                                                                   

                                                                               « تاریخچه بورس »

 

                                                                              

 


*بورس (به فرانسویbourse کیف پول) در جهان

 

در طول تاریخ همواره  تجارت و امور داد و ستد از جذابیت های لازم برخورداربوده است . بنابر شواهد و نتایج تحقیقات بعمل آمده پژوهشگران اقتصادی ، اولین  هسته بورسی با اجتماع تعدادی ازبازرگانان و صرافان در شهر بورژ(Bruges)"بلژیک ، در مقابل خانه شخصی به نام "فن در بورزه" در حدود قرن پانزدهم میلادی , تشکیل یافت و بعدها  در بسیاری از کشورها همچون هلند ، روسیه ، ترکیه و ... مورد شبیه سازی قرارگرفتند . نام فعالیتی که در سال 1460به فعالیت بازار متشکلی تبدیل شد ، به نام آن مرد بلژیکی (واندر بورس) مزیّن گردید.

 

اولین بورس اوراق بهادار در دنیا در شهر آمستردام توسط شرکت چند ملیتی «کمپانی هند شرقی» هلند تشکیل شد . بدلیل حضور عامه مردم در مالکیت این شرکت ، کمپانی هند شرقی اولین شرکتی بود که سهام منتشر کرد.

 



هم زمان با انتشار فهرست ابزارهای مالی در قهوهخانه ای در لندن، کارگزاران سهام در زیر درختی در خیابان«وال استریت» نیویورک جمع شده و به معاملات اوراق بهادار می پرداختند.  

امروزه  وال استریت ، به عنوان نماد پول ایالت متحده آمریکا به شمار میرود.


    

 

 

*بورس در ایران

ریشه های ایجاد بورس اوراق بهادار در ایران به سال 1315 بازمی‌گردد. در این سال یک کارشناس بلژیکی به نام ران لوترفلد به همراه یک کارشناس هلندی، به درخواست دولت وقت ایران، دربارة تشکیل بورس اوراق بهادار مطالعاتی نمودند و طرح تأسیس و اساسنامة آن را تنظیم کردند. در همان سال‌ها یک گروه کارشناسی در بانک ملی نیز به مطالعة موضوع پرداختند و در سال 1317 گزارش کاملی دربارة جزئیات مربوط به تشکیل بورس اوراق بهادار تهیه کردند بعد ها به استناد قانون مصوب ارديبهشت‌ماه 1345 بورس اوراق بهادار تهران در بهمن‌ماه سال 1346  تأسيس شد.چهار دوره فعاليت بورس اوراق بهادار عبارتند از:

 

-        دوره نخست (1357-1346)،

-        دوره دوم (1367-1358)،

-        دوره سوم (1383-1368)،

-        دوره چهارم (از 1384 تا پایان سال 1396)

 

*     دوره نخست (1357-1346) :

بعد از ورود بانک صنعت و معدن در 15 بهمن 46، شرکت نفت پارس، اوراق قرضة دولتی، اسناد خزانه، اوراق قرضة سازمان گسترش مالکیت صنعتی و اوراق قرضة عباس آباد به بورس تهران راه یافتند. در طی 11 سال فعالیت بورس تا پیش از انقلاب اسلامی در ایران (سال‌های 1346 تا 1357) تعداد شرکت‌ها و بانک‌ها و شرکت‌های بیمة پذیرفته شده از 6 بنگاه اقتصادی در سال 1346 به 105 بنگاه در سال 57 افزایش یافت.

 

*     دوره دوم (1367-1358):

پیروزی انقلاب اسلامی و وقوع جنگ تحمیلی در این دوره رویدادها و تحولات بسیاری را به دنبال داشت. از دیدگاه تحولات مرتبط با بورس اوراق بهادار نخستین رویداد، تصویب لایحة قانون ادارة امور بانک‌ها در تاریخ 17 خرداد 1358 توسط شورای انقلاب بود که به موجب آن 36 بانک‌ تجاری و تخصصی کشور ادغام و ملی شدند.

وقایعی چون ادغام شرکت‌های بیمه و دولتی شدن آنها ، تصویب قانون حفاظت و توسعة صنایع ایران موجب گردید در پایان سال 1367 ، تنها56 شرکت بورسی در این بازار حاضر باشند.

 

*     دوره سوم (1383-1368):

در سال 1368 با علاقه مندی بوجود آمده به تجدید فعالیت بورس اوراق بهادار ، شاهد افزایش شرکت های بورسی به 249 شرکت تا پایان سال 1375 بودیم . لازم به ذکر است سال 1370 سال پررونقی برای بازار سرمایه محسوب می گردد . این سال افزایش چشمگیری در ارزش و حجم معاملات بازار سرمایه پدید آمد. این رشد به سبب عرضة سهام در مقیاس بالا از طرف سازمان‌های دولتی، ورود 29 شرکت جدید به فهرست شرکت‌های پذیرفته شده در بورس، عرضة سهام به صورت نسبتاً فراگیر در سراسر کشور از طریق شبکة بانکی و عرضة سهام به کارگران به نرخ‌های ترجیحی براساس مصوبه موقت بود.

با تاسیس شرکت های سرمایه گذاری سهامی عام در سال 1374وافزایش سرمایه‌گذاری بخش دولتی  بر رشد بورس تأثیر به سزایی داشت.از آنجاییکه در سال 1376 ساماندهی وضعیت اطلاع رسانی بورس اوراق بهادار تهران مورد توجه جدی قرار گرفت ، روند سریع بهبود شاخص‌ها، رشد ارزش معاملات، افزایش حجم دادوستد سهام، رشد پرشتاب قیمت‌ها، حضور پرتعداد روزانه سهامداران در تالار بورس، افزایش شمار خریداران و تحولات دیگر موجب توسعة بازار سرمایة ایران شد.  

سال 1378 و سال 1379دوران درخشان بورس تهران تلقی می گردند . در این سال ها بازدهی بورس به نحو قابل توجهی نسبت به سایر سرمایه گذاری ها افزایش یافت و تا  سال 1380 ادامه یافت .

سال 1381 سال پرفراز و نشیبی برای بورس بود. در این سال به تدریج رفتار سرمایه‌گذاران تغییر یافته و با وجود آنکه انتظار کاهش نسبی قیمت سهام شرکت‌های ناشی از تقسیم سود در مجامع عادی متصور بود، اما عملاً بازار با رفتار دیگری روبه‌رو شد که به ظاهر متناقض با آموخته و شیوه‌های متداول رفتار سرمایه‌گذاران بود.

سال 1382، سال ثبت رکوردهای جدید در بورس اوراق بهادار تهران بوده است. در این سال همۀ نماگرهای عمدة فعالیت، با رسیدن به حد نصاب‌های تازه، که از بدو فعالیت بورس اوراق بهادار تهران بی‌سابقه بوده است .

در سال 1383 سازمان کارگزاران بورس کالای کشاورزی ایران تاسیس شد.

 

*     دوره چهارم (از 1384 تا پایان سال 1396) :

در سال 1384، نماگرهای مختلف فعالیت بورس اوراق بهادار در ادامة روند حرکتی نیمه دوم سال 1383، همچنان تحت تأثیر رویدادهای مختلف داخلی و خارجی و افزایش بی‌رویة شاخص‌ها در سال‌های قبل از روندی کاهشی برخوردار شدند . از آذرماه سال 1384، سیاست‌ها و تلاش دولت و سازمان بورس باعث کند شدن سرعت روند کاهشی معیارهای فعالیت بورس شد، به‌گونه‌ای که تصویب قانون بازار اوراق بهادار، تغییر سیاست‌های داخلی سازمان بورس و پیش‌بینی آزادسازی قیمت سیمان به‌دلیل ورود این محصول به بورس فلزات، باعث رشد 6/6 درصدی شاخص قیمت در آذر ماه 1384 نسبت به ماه پیش از آن شد.

کاهش چشمگير معاملات سهام در سال 1384، با توجه به اقدامات مؤثر فوق‌الذکر در سال 1385 به تعادل نسبي رسيد. تعداد شرکت‌هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار از 422 شرکت در پايان سال 1383 به 435 شرکت در پايان سال 1385 افزايش يافت.

 از جمله رويدادهاي اساسي اين دوره عبارتند از:

تصويب قانون بازار اوراق بهادار جمهوري اسلامي ايران ،تشکيل شوراي عالي بورس و اوراق بهادار ،تشکيل سازمان بورس و اوراق بهادار تشکيل بورس اوراق بهادار تهران (شركت سهامي عام) ،تشکيل شرکت سپرده‌گذاري مرکزي اوراق بهادار و تسويه وجو و ...

 در سال 86 بورس روند نسبتا رو به رشدی را دنبال کرد. شاید از دلایل آن بتوان به واگذاری شرکتهای دولتی به بورس نام برد. در همین سال بورس های کشاورزی ، فلزات و مشتقان نفتی در قالب بورس کالا به منظور بالا رفتن کارایی بازار با یکدیگر ادغام شدند. این روند در سال 87 نیز دنبال شد و باعث بوجود آمدن شاخص کل بالا برای بورس شد. در  این سال 5% سهام مخابرات وارد بورس شد.در این سال تعداد شرکتهای بورس با ورود شرکت سیمان کردستان در مهر 87 به 445 شرکت رسید.

*آغاز فعالیت شرکت بورس کالای ایران  به موجب ماده 58 قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران  به عنوان یک شرکت جدید و کاملا مستقل از سازمان های کارگزاران بورس فلزات و بورس کالای کشاورزی ، پس از پذیره نویسی در 4 گروه سهامداری و برگزاری مجمع عمومی از ابتدای مهرماه سال 1386 فعالیت خود را آغاز کرد. بورس کالای ایران با تجربه ای بیش از 10 سال ، به داد و ستد انواع محصولات صنعتی و معدنی، فرآورده های نفت و پتروشیمی و کشاورزی در قالب معاملات نقد، نسیه ، سلف ، سلف استاندارد و معاملات ابزارهای مشتقه از جمله قراردادهای آتی مشغول شد.

 

*آغاز فعالیت شرکت فرابورس ایران به موجب دستورالعمل فعاليت بازارهاي خارج از بورس، مصوب ۱۲/۶/۱۳۸۶ شوراي عالي بورس و در اجراي بند ۵ ماده ۴ قانون بازار اوراق بهادار

 جمهوري اسلامي ايران مصوب آذرماه ۱۳۸۴ و مجوز شماره ۵۲۹۴۶/۱۲۱ مورخ ۱۹/۸/۱۳۸۷ سازمان بورس و اوراق بهادار، شرکت فرابورس ايران در تاريخ ۲۲/۸/۱۳۸۷ تحت شماره

 ۳۳۲۴۸۳ در اداره ثبت شرکت‌ها و مؤسسات غيرتجاري تهران به ثبت رسید و فعاليت خود را آغاز کرد. پس از تدوین و تصویب دستورالعمل‌های مورد نیاز جهت پذیرش و دستورالعمل

 اجرایی نحوه انجام معاملات فرابورس و ایجاد زیر ساخت‌های لازم، بازار فرابورس ایران در تاریخ ۶ مهرماه ۱۳۸۸ به طور رسمی فعالیت خود را آغاز کرد.

 

*آغاز فعالیت کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار پس از تصویب "دستورالعمل تشکیل و ثبت کانون های فعال در بازار اوراق بهادار" توسط هیأت مدیره سبا و پس از تصویب اساسنامه

 کانون بعنوان یک مؤسسة غیردولتی، غیرتجاری و غیرانتفاعی توسط هیأت مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار و با عضویت اولین اعضا که شامل شرکت­های کارگزاری فعال آن زمان در

 بازار سرمایه بودند ، کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار در مهر ماه 1386 نزد اداره ثبت شرکت­ها ثبت و فعالیت خود آغاز نمود . کتانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار  یک تشکل خود

 انتظام بوده که به استناد بند 5 ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار برای حسن انجام وظایفی که به موجب قانون بازار اوراق بهادار بر عهده دارد ، تاسیس گردید.