Menu

| English | فارسی |


  سرمایه گذاری به روش اختیار معامله ، رویکرد نوین بورس و اوراق  

بسیاری ازسرمایه گذاران بازار سرمایه در کشورهای  مختلف جهان ، روش اختیار معامله سهام (Stock Option) را از فرصت های مطلوب سرمایه گذاری ، در بازار سرمایه می دانند . تاریخچه معاملات سهام طی پنجاه سال گذشته و بدلیل فقدان وجود سابقه در متون حقوقی کشور      می توان عقد اختیار معامله را عقدی نوین با ساختار و موضوع خاص در بازار سرمایه ایران محسوب نمود .

در حقوق ایران ، قانون جدید بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران ، مصوب آذر ماه 1384 اوراق مشتقه را به عنوان ابزارهای مالی قابل معامله در بورس اوراق بهادار پیش بینی کرده است . بند 11 ماده 1 قانون بورس در تعریف بازار مشتقه آورده است "بازاری است که در آن قراردادهای آتی و اختیار معامله مبتنی بر اوراق بهادار یا کالا دادو ستد می‌شود."

در بورس های مهم دنیا ، از روش اختیار خرید و فروش معامله ، بعنوان ابزار مالی کارآمد برای ثبات و تقویت بازار سرمایه در مقابل نوسانات بازار و ایجاد فرصت های سود آوری برای تمامی سرمایه گذاران استفاده می شود . شواهد بیانگر آنست که اختیار خرید و فروش معامله به بزرگتر شدن و توسعه بازار سرمایه کشورها ، کمک شایانی نموده است.

اختیار معامله ، عقدی توافقی و مقدماتی  است که به متعاملین آن ، اجازه می دهد تا یک دارایی ،  مانند سهام را به قیمتی معین و در مدت مشخصی در زمان آینده ، طی عقد اصلی خریداری نموده و یا بفروش برساند . اختیار معامله تنها قراردادی است که در بازار های بورس و خارج بورس قابل معامله می باشد .  از آنجاییکه روش موصوف بدرستی ، یکی از ابزارهای پوشش ریسک سرمایه گذاری در بازار بورس اوراق بهادار محسوب می شود ، پژوهشگران بازار سرمایه کشور  ، اصطلاحاً این روش را "طرح بیمه سهام" هم می خوانند .

به استناد تاکیدات موکد صاحبنظران بازار سرمایه  و بطور یقین اختیار خرید سهام یک فرصت سرمایه گذاری است و البته یک فرصت برای هجینگ (Hedging) یعنی پوشش ریسک و ایجاد مصونیت نیز می باشد . مضافاً سهام مورد معامله به این روش را "اوراق اختیارتبعی" خرید یا فروش می نامند .

 

معمولاً در شرایط اقتصادی توام با عدم اطمینان ، سرمایه گذاران و تاجران به دنبال سرمایه گذاری با حداقل ریسک و حداکثر بازده هستند و سرمایه گذاران حرفه ای دو متغیر ریسک و بازده را در کنار یکدیگر و با توجه به جایگاه آن در سبد سرمایه گذاری خود ، مورد توجه قرار می دهند. قطعاً تسری این روش معاملات ، منتج به ترویج اهمیت استفاده از سرمایه گذاران از تحلیل سهام در بازار سرمایه خواهد شد .

اوراق اختیار تبعی ، اوراقی است که براساس آن ناشر این اوراق (شخص حقوقی/ شرکت) پس از اخذ مجوز از بورس ، متعهد می‌گردد ، تعداد معینی از سهام شرکت را که ویژگی های آن را در اطلاعیه عرضه اعلام داشته ، به قیمت مشخصی که اصطلاحاً به آن قیمت اعمال می گویند در تاریخ معینی مصطلح به تاریخ اعمال ، از سهامدار (مالک اوراق تبعی) توسط کارگزار رسمی بورس خریداری نماید .

لازم به ذکر است در بازار سرمایه کشور ما ، بدلیل ضرورت رعایت اصول و ضوابط فقهی و کسب اطمینان از شرعی بودن سود حاصله ، اختیار خرید و فروش ، با معاملات سه نماد سهام شرکت فولاد مبارکه ، ملی مس و ایران خودرو در سامانه خاصی آغاز گردیده و رو به افزایش است . در کشورهایی مانند انگلیس ، آمریکا ، فرانسه ، آلمان و کشورهایی مانند هند ، کره جنوبی و کشورهای آسیایی نیز  این اختیار مورد معامله بدلیل مزیت اهرمی آن ، مورد توجه سرمایه گذاران قرار گرفته است . نکته اصلی در این نوع قراردادها کلمه اختیار است . یعنی خریدار قرارداد اختیار دارد که آن را اعمال نماید و یا اعمال ننماید . از طرف دیگر ، فروشنده قرارداد اختیار معامله ، در مقابل اعطای این حق به خریدار با دریافت مبلغ معینی هنگام عقد قرارداد ، براساس مفاد قرارداد ، باید آماده فروش دارایی مذکور درصورت تمایل خریدار باشد.

 

 

 

 ویژگی بکارگیری قرارداد اختیار معامله 

در اقتصاد مالی ، مشتقات (derivatives) واژه ای نوین به معنای مجموعه ابزاری است که خصوصیات مشترک داشته و تجلی توسعه و نوآوری در دانش مدیریت مخاطرات (Risks) می باشند. ارزش این ابزار ، مشتق از قیمت دارایی پایه آنهاست بعبارتی تغییر قیمت هریک از ابزار مشتقه تابعی از تغییرات قیمت دارایی پایه آنهاست .

قرارداد اختیار معامله از گروه مشتقات محسوب شده که طبق این عقد ، خریدار اختیار (option buyer) با پرداخت مبلغی مشخص ، حق اعمال اختیار قرارداد را ، از فروشنده اختیار (option seller)خریداری می کند . این قرارداد نیز مانند هر عقدی دارای عوضین است . خریدار به فروشنده وجهی پرداخت می کند که در واقع همان اختیار معامله است و فروشنده نیز حق خرید یا فروش دارایی مورد معامله را با قیمت معین به خریدار تخصیص می دهد . در نتیجه اگر در تاریخ سررسید قرارداد ، خریدار مصمم به اعمال اختیار قرارداد باشد ، فروشنده باید به تعهدات خود عمل کند و در صورتی که خریدار تمایلی به اعمال قرارداد نداشته باشد اجباری برای اعمال آن وجود ندارد . بنابر این در زمان انعقاد قرارداد اختیار خرید یا فروش سهام یک نماد دارای مجوز اختیار معامله ، خریدار فقط مبلغ قرارداد اختیار معامله سهم را پرداخت می کند .

قراردادهـای اختیـار معاملـه در بورس ها ، قابل انتقال به اشخاص ثالث بوده لذا در این حالـت ، سازمان بورس انجام تعهدات فروشـنده اختیار ، در مقابـل خریـدار اختیـار را تضمین می نماید .

 

-         اختیار خرید call option عبارت است ازحق اختیارخرید یک دارائى (مثلا سهام) در یک قیمت معین  (قیمت اعمال Strike Price) و در تاریخ مشخص . 

-         اختیار فروش put option عبارت است ازحق اختیار فروش یک دارائى (سهام) در یک قیمت معین  (قیمت اعمال Strike Price) و در تاریخ مشخص .

مورد معامله که در قرارداد مزبور ، حق خرید یا فروش آن مورد مبادله قرار میگیرد ، ممکن است کالا (commodity option) یا دارایی مالی مانند اوراق بهادار (security option) باشد .

چنانچه مورد معامله اختیار فروش سهام باشد ، به دارنده آن اجازه فروش سهام در قیمت مشخصی را مى‌دهد ، کاهش در قیمت سهام ، ارزش اختیار فروش را افزایش داده و بلعکس اگر قیمت سهام افزایش یابد ، ارزش اختیار فروش کاهش می یابد .

برای درک بهتر ماهیت و آثار قرارداد اختیار معامله ، مثالی ارائه می شود .

فرض : اختیار خرید ) شما به قصد سرمایه گذاری در بورس ، اول تیر ماه سال 97 با پرداخت 70 ريال ، حق اختیار خرید سهم شرکت x را خریداری می کنید . اگر قیمت توافقی اعمال اختیار خرید 1000ريال و سررسید قرارداد اختیار خرید شما اول مهر ماه سال 97 باشد :

-         چنانچه در تاریخ سررسید قیمت آن سهم بیش از 1000 ريال ، مثلا 1300ريال باشد ، در آن صورت شما می توانید اختیار خرید خود را اعمال و سهم را به قیمت 1000ريال خریداری کنید . در این صورت شما مجموعا 1070ريال جهت خرید سهم مذکور پرداخت نموده اید ، لذا از آنجاییکه قیمت روز سهم 1300ريال است ، بنابراین شما 230 ريال سود نموده اید .

-         چنانچه در تاریخ سررسید قیمت آن سهم کمتر از 1000 ريال ، مثلا 800 ريال باشد ، در آن صورت شما اختیار خرید خود را اعمال نمی کنید، بنابر این حداکثر به میزان 70 ريال پرداختی در اول تیر ماه سال 1397 ، شما زیان خواهید نمود .

برخی ازابعاد مثبت خرید اختیار معامله عبارتند از :

1-      خریدار فرصت مورد نیاز جهت تهیه نقدینگی بهای سهم خریداری شده را بدست می آورد .

2-      در صورت کاهش قیمت سهم ، خریدار می تواند با اسقاط حق خود و تحمل ضرر به میزان پرداخت اولیه ، تعداد سهام مورد نظر خود را با قیمت پایین تر خریداری کند .

3-      در صورت افزایش قیمت سهم ، حق خرید سهم مزبور به قیمت توافق شده قبل همچنان برای خریدار محفوظ است .

4-      در صورت صرف نظر خریدار به هر دلیلی ، خریدارتعهدی برای خرید ندارد .

5-      قرارداد اختیار معامله برای خریدار ایجاد حق و برای فروشنده ایجاد تکلیف می کند و در صورت تمایل خریدار به اعمال حق خود ، فروشنده را متعهد می سازد .

بمنظور جلوگیری از امتناع فروشنده اوراق از انجام تعهدات ، فروشنده مبلغی را به عنوان وجه تضمین ، نزد کارگزار بورس یا اتاق پایاپای تادیه می نماید که متناسب با تغییرات قیمت اوراق اختیار معامله ، توسط فروشنده تعدیل می گردد . اوراق اختیار معامله می تواند به صورت اختیار فروش یا خرید باشد.

فرض : اختیار فروش ) مالک سهمی می خواهد خود را از تاثیرات سوء کاهش احتمالی قیمت سهام خود مصون دارد . نامبرده تصمیم     می گیرد اختیار فروش سهام خود را به خریدار اختیار فروش سهم بفروشد لذا در اول تیر ماه سال 97 بعنوان قیمت اختیار فروش سهم خود ، 70 ريال به خریدار می پردازد . اگر قیمت توافقی اعمال اختیار فروش 1000ريال و سررسید قرارداد اختیار فروش شما اول مهرماه سال 97 باشد :

-         چنانچه در تاریخ سررسید قیمت سهم موصوف بیش از 1000 ريال ، مثلا 1300ريال باشد ، در آن صورت شما متعهد بفروش سهم خود نبوده ولی در هر حال مبلغی که بابت قیمت اختیار سهم خود پرداخته اید قابل استرداد نمی باشد بنابر این در این صورت شما صرفاً 70ريال بابت قیمت اختیار فروش ضرر خواهید کرد ، اما از آنجاییکه قیمت روز سهم 1300ريال است در نتیجه شما 230 ريال سود نموده اید .

-         چنانچه در تاریخ سررسید قیمت آن سهم کمتر از 1000 ريال ، مثلا 800 ريال باشد ، در آن صورت شما اختیار فروش خود را اعمال کرده ، بنابر این سهام خود را به قیمت 1000ريال بفروش می رسانید  بنابر این با کسر 70 ريال پرداختی قبل ، در مقطع فوق 230 ریال بالاتر از قیمت روز ، سهام  خود را بفروش می رسانید و از زیان مازاد خود جلوگیری میکنید .

برخی ازابعاد مثبت فروش اختیار معامله عبارتند از :

1-      خریدار اختیار فروش ، فرصت مورد نیاز جهت تهیه سهام مورد معامله ای را که ندارد ، بدست می آورد .

2-      در صورت افزایش قیمت سهم ، خریدار می تواند با اسقاط حق خود و تحمل ضرر به میزان پرداخت اولیه ، تعداد سهام مورد نظر خود را با قیمت بالاتر بفروش رساند .

3-      در صورت کاهش قیمت سهم ، حق خرید سهم مزبور به قیمت توافق شده قبل همچنان برای خریدار محفوظ است .

4-      در صورت صرف نظر خریدار به هر دلیلی ، خریدارتعهدی برای فروش ندارد .

در هر قرارداد اختیار معامله دو طرف وجود دارد ، یک سوی معامله ، سرمایه گذاری است که در مقام خرید (long position) قرار دارد و اختیار معامله را خریده است از سوی دیگر شخصی در مقام فروش  (short  position) اختیار معامله را فروخته است . بنابر این چهار حالت برای اختیار معامله قابل تصور است .

1-      فروش اختیار خرید (short call option)

2-      خرید اختیار خرید (long call option)

3-      فروش اختیار فروش (short put option)

4-      خرید اختیار فروش (long put option)

جدول ذیل بیانگر حالات مذکور می باشد .

فروشنده

خریدار

فروش اختیار خرید (short call option)

خرید اختیار خرید (long call option)

فروش اختیار فروش (short put option)

خرید اختیار فروش (long put option)


 

 مقایسه قراردادهای اختیار معامله با قرارداد آتی 

ازآنجاییکه قرارداد های اختیار معاملات و قرارداد آتی ، ابزار و امکان اهرمی برای سرمایه گذاران ایجاد می نمایند لذا شباهت هایی با یکدیگر دارند اما تفاوت های هم وجود دارد که اهم آن عبارتند از :

-         در قراردادهای آتی زیان بالقوه سرمایه گذاران در مقایسه با تحصیل سود احتمالی بیشتر است .

-         بدون احتساب میزان کاهش قیمت دارایی پایه در اختیار معامله ، ضرر خریدار مبلغی ثابت برابر مبلغ خرید اختیار می باشد .

-         در قرارداد آتی طرفین متعهد به اجرای قرارداد هستند اما در قرارداد اختیار معامله ، یک طرف متعهد و طرف دیگر دارای اختیار است.

لازم به ذکر است از منظر حقوقی در ابزار مشتقه دو وجه تعهد و اختیار دیده شده است . به عبارتی برخی ابزار ها تعهد و برخی مانند  قراردادهای اختیار معاملات ، در برگیرنده وجه اختیار می باشند  . در ابزار تعهد محور موظف هستیم تعهدی را در تاریخ خاصی اعمال کنیم اما در ابزاری مانند اختیار معاملات که با محور اختیار تعریف شده است ، اختیار داریم که از حقی در تاریخ یا دوره مشخصی استفاده کنیم .

 

 آشنایی با رئوس دستور العمل عرضه اوراق اختیار فروش تبعی ، مصوبه سازمان بورس 

آشنایی با رئوس دستورالعمل عرضه اوراق اختیار فروش تبعی ، مصوبه سازمان بورس

1 4) تعاریف با اهمیت

قيمت عرضه : منظور قیمتی است که در هر روز " اوراق اختيار فروش تبعی" با آن قیمت به‌بازار عرضه می‌شود.

قيمت اِعمال : قيمتي است كه "عرضه کننده" تعهد مي‌كند سهام پایه"اوراق اختيار فروش تبعی"را بر اساس شرایط این دستورالعمل در تاریخ اعمال با آن قیمت تسویه نماید.

تاریخ اعمال :  تاریخی است که برای اعمال"اوراق اختیار فروش تبعی"در اطلاعیه عرضه تعیین می‌شود.

سقف خريد : حداكثر تعداد"اوراق اختيار فروش تبعی" است كه توسط اشخاص حقيقي يا حقوقي مي‌تواند خريداري شود.

کل حجم عرضه : سقف"اوراق اختیار فروش تبعی"که از سوی عرضه‌کننده طی دوره معاملاتی عرضه خواهد شد.

حداقل حجم عرضه روزانه : حداقل عرضه"اوراق اختیار فروش تبعی"توسط عرضه کننده در یک روز است.

اطلاعية عرضه : اطلاعیه‌ای است كه طبق فرم‌های بورس شرایط"اوراق اختيار فروش تبعی"را اعلام می‌کند.

دورۀ معاملاتی : فاصلۀ بین اولین روز معاملاتی و آخرین روز معاملاتی "اوراق اختیار فروش تبعی" است که در اطلاعیه عرضه اعلام می‌شود.

سهم پایه : سهمی که "اوراق اختيار فروش تبعی"مبتنی بر آن است.

 2 4 ) سایر نکات با اهمیت

-         "قیمت عرضه"در پایان معاملات روزانه سهم پایه و بر اساس قیمت پایانی سهم پایه محاسبه و اعلام می‌گردد. نحوه محاسبه قیمت عرضه توسط بورس تعیین می‌شود.

-         خريداران"اوراق اختیار فروش تبعی" فقط در"تاریخ اِعمال"می‌توانند اختيار فروش خود را اِعمال نمايند. پس از گذشت اين تاریخ ، "اوراق اختیار فروش تبعی" اِعمال‌نشده تلقي شده و عرضه کننده درخصوص آن تعهدی نخواهد داشت.

-         در صورت برگزاری مجامع عمومی و یا جلسۀ هیئت‌مدیره برای تصویب تقسیم سود و یا افزایش سرمایۀ شرکتی که "اوراق اختيار فروش تبعی" آن عرضه شده است "عرضه کننده" می‌بایست قبل از برگزاری مجامع عمومی و یا جلسۀ هیئت‌مدیره برای تصویب تقسیم سود و یا افزایش سرمایۀ سهم پایه ، نسبت به  تسویه "اوراق اختیار فروش تبعی" اقدام نماید. 

-         خریدار نمی‌تواند بیش از تعداد سهام پایه‌ای که در اختیار دارد "اوراق اختیار فروش تبعی"خریداری نماید لذا  تعداد "اوراق اختیار فروش تبعی" معتبر در پایان هر روز معاملاتی حداکثر می‌تواند معادل دارایی سهامدار در سهم پایه باشد.

-         عرضه "اوراق اختيار فروش تبعی" پس از پایان جلسه معاملاتی روزانه سهم پایه، به مدت 30 دقیقه و به روش حراج  پیوسته  انجام می‌شود.


 فرهنگ سازی اصل مهم ترویج اختیار معامله (Option


بی گمان بازار سرمایه کشور در صدد است تا کلیه عوامل برای فرهنگ سازی استفاده از این ابزار تلاش کنند. شکل گیریoption Put و  Call option در بورس اوراق بهادار ، نقطه عطفی در کارکرد بازار سرمایه کشور خواهد بود . در صورت راه اندازی کامل چرخه این فرآیند ، قطعا در آینده شاهد کاهش ریسک بازار و افزایش تسهیل در فرآیند سبد گردانی خواهیم بود که موجب افزایش سرمایه گذاری ها در بازار سرمایه خواهیم بود .  

برای موفقیت آپشن در بازار سرمایه، مسائلی همچون نرم افزار جامع و یک پارچه ، راه اندازی اختیار فروش ، وجود بازار گردان با رویه و تعهد مشخص ، فروش استقراضی ، آموزش و فرهنگ سازی ، بررسی حاشیه تاثیرات حجم مبنا و دامنه نوسان و اراده جمعی صاحبنظران ، سرمایه گذاران ، در میان فعالان بازار سرمایه باید مورد توجه جدی قرار گیرد. بدیهی است در میان سایر ارکان و نهادهای بازار سرمایه ،  بی شک نقش کارگزاران رسمی بورس و اوراق بهادار در کنار وجود اتاق پایاپای معاملات  Clearing Houseمانند بورس کالا ، از اهمیت قابل توجهی برخوردار است .


 

 فرآیند چرخه اختیار معامله (Option

 

 

 

 

کارگزاری انصار
دی ان ان evoq